چگونه ایده هایمان را اجرایی کنیم؟ بوم مدل کسب و کار چیست؟

مشاور مدل کسب و کار نواوری

همانطور که همواره در گام به گام راه اندازی یک کسب و کار به سبک استارتاپ ناب اشاره می کنم، در فرآیند راه اندازی یک کسب و کار غیر از ایده و یک تیم اولیه، داشتن یک برنامه مشخص اجرایی و تجاری سازی (Commercialization) ضروری است. اما یک سوال رایج از من به عنوان مشاور این است که در این شرایط پویا و متغیر بازار و … ، چگونه می توان یک برنامه دقیق مشابه یک بیزینس پلن (Business Plan) داشت؟ بهترین پاسخ برای این سوال پرداختن به راهکاری به نام مدل کسب و کار است.

بوم مدل کسب وکار که در کتاب “خلق مدل کسب و کار” و توسط آقای الکساندر آستروالدر (Alex Osterwalder) ارائه شد یک ابزار فوق العاده برای طراحی روش اجرایی کردن ایده ها برای کسب و کارهای جدید و نیز ابزاری مناسب برای مدیریت بهتر و نوآوری در کسب و کار های موجود است.

مشاور کسب و کار نوآوری مشهد

چرا باید از بوم مدل کسب و کار استفاده نماییم؟

بوم مدل کسب و کار یک ابزار بسیار مناسب برای جستجو و اصلاح و یادگیری مستمر مدل های کسب و کاری جدید برای یک سازمان (شرکت یا استارتاپ) است و هیچگاه فرآیند اصلاح آن به پایان نخواهید رسید. ممکن است پس از مدتی که شما توانستید کسب و کار خود را طراحی و اجرا کردید و به یک ثبات مناسب رسیدید سطح تغییرات روی بوم کمتر شود، لیکن اگر همچنان میخواهید مدیریت نوآوری داشته باشید و هنوز تلاش خود را برای بهینه کردن کسب وکار خود بکنید، این ابزار همواره این ظرفیت را دارد که به شما کمک نماید.

علیرغم اینکه بوم برای طراحی و راه اندازی و مدیریت نواوری استارتاپ ها ارائه شده، لیکن با اتکا به تجربیات بیش از ۹ سال بنده در بکارگیری این ابزار در بیش از ۱۰۰ مجموعه مختلف (در اندازه های مختلف از تیم ۳ نفره تا سازمان بیش از ۵۰۰ نفره) در نقش بنیانگذار، منتور یا مشاور، به اعتقاد بنده این ابزار یکی از بهترین ابزارهای مکمل راهبردی و سیاست گذاری برای همه سازمان هایی است که همچنان دغدغه مدیریت نواوری و به روزآوری خود را دارند. یعنی استفاده از بوم به عنوان مکمل در کنار سایر ابزارهای سیاستگذاری و استراتژیک در شرکت به شدت توصیه می شود و به جهت ساختار جالبی که دارد به شما بستر تفکر و برنامه ریزی بهتر را خواهد داد.

کاربردهای بوم مدل کسب و کار:

  • ·    آشنایی با ابعاد مختلف یک کسب و کار
  • ·    طراحی و راه اندازی یک کسب و کار جدید (بعد از اعتبارسنجی اولیه ایده)
  • ·    مدیریت و راهبری بهتر یک کسب و کار موجود
  • ·    مدیریت نواوری در یک کسب و کار موجود
  • ·    بسترسازی ایجاد توسعه در یک کسب و کار موجود
  • ·    ابزاری برای توصیف کسب وکار خود برای سرمایه گذار یا شریک احتمالی

مشاور کسب و کار

نکته مهم آن است که این بوم بسیار ابزار مناسب تر برای استارتاپ هایی است که ایده اولیه خود را انتخاب کرده و قصد تدوین برنامه راه اندازی کسب و کار خود را دارند. برای تیم هایی که هنوز ایده خود را اعتبارسنجی اولیه نکرده و می خواهند تطبیق ایده خود را با مشکل بسنجند یا به عبارتی به دنبال Problem Solution FIT هستند ابزار بوم ناب بیشتر توصیه می گردد.

ویژگی های بوم مدل کسب و کار:

برخی از ویژگی های شاخص بوم مدل کسب و کار که اثر آن و کاربردهای اشاره شده بالا را تقویت می نماید از قرار زیر است:

  • o    ابزاری آسان و گویا
  • o    بستر ساز تفکر بصری
  • o    تک صفحه ای بودن و سادگی ویرایش و مرور
  • o    نمایش ارتباطات بین اجزای کسب و کار
  • o    مختصر، مفید و دقیق (عبارات کوتاه و موجز)
  • o     انتقال حس درست غیر قطعی و قابل تغییر بودن مفروضات در یک کسب و کار (در صورت استفاده از برگ های چسبان (Sticky Note))

مشاور کسب و کار مشهد

چگونه بوم مدل کسب و کار را ایجاد نماییم؟

با توجه به اهمیت این ابزار روشن است باید تلاش کنیم تا بهترین استفاده از آن صورت گیرد. نحوه تکمیل آن چالش و سوال مهمی است که اکثرا سازمان ها و شرکت های دانش بنیان از من در نقش مشاور می پرسند. در ادامه و در پاسخ به چند سوال تلاش میکنم مطالبی را عرض نمایم.

چه عبارت هایی باید در بوم درج شود؟

یادتان باشد یک نکته مهم در ایجاد آن است که باید عباراتی که در بوم مدل کسب و کار می نویسیم به صورت جمله نبوده و :

  • کوتاه
    • نباید عبارات مفصل و طولانی در بوم نوشت. باید نهایت تلاش خودمان را بکنیم که عبارت کوتاه و مختصر باشند.
  • شفاف
    • عباراتی که در بخش های مختلف بوم می نویسیم باید برای همگاه تقریبا یک معنا داشته باشند و باید از به کاربردن کلمات مبهم و چند پهلو خودداری کنیم که بوم بتواند معنای مورد نظر شما را درست به مخاطب منتقل نماید.
  • سنجیده و دقیق 
    • تک تک واژه ها و عبارات به کار برده شده در بوم باید فکر شده و سنجیده باشد و سعی کنیم از مناسب ترین کلمه ها که معنای درست و کامل مورد نظر ما را منتقل می نمایند استفاده نماییم.

مشاور کسب و کار مشهد

چه فرد/افرادی باید بوم مدل کسب و کار را ایجاد نمایند؟

پیشنهاد میکنم مدیریت پروژه ایجاد یا اصلاح مستمر بوم مدل کسب و کار در سازمان را به عهده یکی از بنیانگذاران اصلی یا مدیرعامل بگذارید. اما اگر شما مدیرعامل یا بنیانگذار استارتاپ هستید بدانید بوم ابزاری که درب را روی خود ببندید و یک نفره آن را تکمیل کنید نیست! توصیه میکنم در فرایند تدوین و بازبینی و اصلاح مستمر این ابزار همه ذی نفعان و همکاران خود در کسب و کار را (مشابه جلسات طوفان) درگیر این عملیات کنید و نتیجه آن را در پایان روی بوم و البته انگیزه و عملکرد آنها ببینید!

برخی از نتایج درگیر شدن همه همکاران (حداقل همکاران و ذی نفعان اصلی و کلیدی):
  •       استفاده از ظرفیت ذهنی همه منابع انسانی و پتانسیل سازمان خود
  •       بررسی بوم از زاویه های مختلف
  •       استفاده حداکثری از تنوع در نظرات
  •       ایجاد همدلی و حس مشارکت در ساختن کسب و کار
  •       ایجاد ادبیات مشترک در همه ابعاد در سطح سازمان

business consultant

اجزای بوم مدل کسب و کار چیست؟

بوم مدل کسب و کار از ۹ بخش مجزا تشکیل شده است که باید برای هر کسب و کار این ۹ بخش تکمیل گردد. عناوین این بخش ها در زیر آمده و در یادداشت های جداگانه ای به تفصیل در خصوص هر بخش توضیحاتی ارائه نموده ام:

اجزای ۹گانه بوم مدل کسب و کار :

چنانچه یادداشتهای بالا در مورد ۹ بخش بوم مدل کسب و کار و نحوه تکمیل آن و مثال ها را در یادداشت های مجزا مطالعه کردید و هنوز میخواستید اطلاعات بیشتری در این خصوص به دست آوردید توصیه می کنم ویدیوی زیر را نیز ببینید: (ویدیو از youtube بازنشر شده است)

همانطور که در شکل زیر می بینید ساختار بوم به نحوی است که اندازه و جایگاه هر بخش بیانگر میزان اهمیت آن بخش و روابط آن را با سایر بخش ها نشان می دهد. به همین دلیل به هیچ عنوان نباید ساختار آن را تغییر دهید.

مشاور مدل کسب و کار جاهدی

برای آشنایی با نحوه تکمیل اجزای بوم مدل کسب و کار می توانید یادداشت هایی که به صورت مجزا نوشته ام را مطالعه نمایید.

 

آیا تجربه ای از تکمیل بوم مدل کسب و کار داشته اید؟

تجربه های خود از اثربخشی و کارکرد این ابزار در کسب و کار را ذکر نمایید.

چالش های طراحی مدل کسب و کار را با این ابزار چگونه می بینید؟

قبلی «
بعدی »

۲ دیدگاه ها

  1. سلام. خاطرم هست اولین بار این مطالب را در یک ارائه در افتتاحیه یک استارتاپ ویکند در حدود سال های ۹۲ یا ۹۳ در دانشگاه فردوسی از شما شنیدم. فکر میکردم خیلی تئوری و غیر ضروری است. ولی طی این سال ها من به شخصه خیلی خیلی از این مدل استفاده کرده ام و هر بار که بیشتر در موردش میخوانم بیشتر به ارزشش پی می برم.

  2. سلام
    فکر میکنم کمتر تجربه به کارگیری مثبت این مدل برای شرکتهای بزرگ وجود داشته باشد. جالب بود واقعا برای بنده ….
    تشکر از شما که تجربیات ارزشمندتون را به اشتراک میزارید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

اخبار